تعریف تكلیف شب
تكلیف از نظر لغوی فرمان به كاری دادن است یا كاری كه شخص یا مقام یا نهادی انجام آن را به عهده كسی گذاشته است معنی شده است و از نظر آموزشی كلیه فعالیت هایی كه معلمان در جهت تكمیل یا كاربردی كردن آموزشی های كلاسی یك دانش آموز مقرر می كند عنوان تكلیف را به خود می گیرد كه هدف آن دست یابی دانش آموزان به مهارت های كلاسی نوشتاری حسی حركتی فكری و... می باشد.

جایگاه تکلیف شب

اغلب دانش آموزان با شنیدن كلمه تكلیف دچار همان حالتی می شوند كه موقع دندان درد به آنها دست می دهد. غالبا این حالت برای معلمان كسل كننده است . باوجود این تكلیف شب یكی از مهم ترین و كاراترین مولفه ها یا ابزار برای یادگیری و نیز تحقق اهداف برنامه درسی به شمار می رود مشروط بر اینكه بدانیم چگونه از آن استفاده كنیم .
چگونگی استفاده از این فرصت ها و فعالیت ها نیازمند تاكتیك ها و مطالعات منسجم است .
اهداف تكلیف شب
پژوهش درباره اهداف تكلیف در نوشته های معتبر نشان داده كه اهداف كلیدی تكلیف شب عبارتند از :
1 ـ ابزار رشد شخصی و خود انضباطی دانش آموزان
2 ـ عامل اجرای مقررات و خط مشی ها
3 ـ تثبیت مطالب آموخته شده در ذهن و تقویت تجارب آموزشگاهی
4 ـ از بین بردن موانع اجرای برنامه درسی
5 ـ پرورش نیروی خلاقیت و ابتكار دانش آموزان
6 ـ توسعه روابط عمومی در فرآیند آموزش
7 ـ آموزش غیرمستقیم مسئولیت پذیری و نظم به دانش آموز
8 ـ فعال كردن دانش آموز در یادگیری
9 ـ برقراری ارتباط بین خانه و مدرسه
10 ـ ایجاد عادت به مطالعه
11 ـ افزایش قدرت زمان بندی و توانا كردن دانش آموز در برنامه ریزی و مدیریت
12 ـ تعمیم آموخته ها در موقعیت های تازه
آثار مثبت تكلیف شب
انجام تكلیف شب نقش موثری در تثبیت یادگیری دانش آموز دارد.
آگاه شدن والدین از آنچه در كلاس می گذرد.
پر كردن اوقات فراغت دانش آموز به شكل سالم .
تعلیم آموخته ها در موقعیت های تازه و یافتن بینش های تازه و اضافی و توان به كارگیری یافته ها در موقعیت های دیگر.
رشد فردی از قبیل پرورش احساس مسئولیت قدرت برنامه ریزی و مدیریت توان زمان بندی اعتماد به نفس و پشتكار.
تقویت و غنی سازی برنامه درسی به عنوان مكمل برای آنچه امكان پرداختن و تجربه مستقیم آن در كلاس میسر نیست .
تكلیف شب به بچه ها یاد می دهد كه از رهنمودها پیروی كنند. مهارت های پژوهشی را به كار ببرند و تمركز حواس داشته باشند. تكلیف شب سبب ایجاد مهارت هایی می شود كه برای چیرگی بر دشواری های زندگی ضرورت دارند.
آثار منفی تكلیف شب
عامل اجبار كه فكر و نگرش شاگرد را نسبت به مدرسه و یادگیری تغییر می دهد.
ایجاد تصور ناسالم از قبیل یك جا نشستن و یك كار را انجام دادن .
بیزاری از مدرسه از دست دادن علاقه نسبت به درس خستگی روحی ناشی از تكرار.
محروم شدن از اوقات فراغت و فعالیتهای اجتماعی مورد علاقه .
برخورد بین والدین و فرزندان فشار والدین برای انجام دادن تكالیف و بروز تضاد بین روش تدریس معلمان و والدین .
افزایش رفتارهای غیراخلاقی از قبیل : تقلب پاك كردن امضای معلم توسل به دروغ واگذار كردن انجام تكالیف به سایر اعضای خانواده و...
با در نظر گرفتن این موضوع كه معلمان به میزان یادگیری فرد فرد دانش آموزان توجه ندارند و تفاوت های فردی تمایلات استعدادها توان و نیازهای یادگیری آنها را مورد اغماض قرار می دهند تكلیف شب عامل شكنجه روانی دانش آموزان و بیشتر عامل ضایع كننده تمایلات و استعدادهای آنهاست .
آنچه كودكان باید یاد بگیرند
در كتاب مشق بدون اشك تالیف دكتر « بی هانسر » 1 و ترجمه مجید رئیس دانا به راهكارهایی جهت رفع مشكل والدین با فرزندان در خصوص تكلیف شب اشاره شده است . مولف در این كتاب خطاب به والدین اظهار می دارد :
1 ) فرزندان باید بیاموزند كه انجام تكلیف درسی یك میدان نبرد نیست . نباید پیرامون تكلیف درسی كشمكش قدرتی وجود داشته باشد. آنان باید بیاموزند كه شما مشاجره در مورد تكلیف درسی را تحمل نخواهید كرد.
2 ) فرزندان شما باید یاد بگیرند كه تكالیف درسی شان را مسئولانه انجام دهند. آنها باید بفهمند كه كمك هایی كه از شما انتظار دارند. محدود است و باید تكالیف خود را به صورت كارآمد پربار و به موقع انجام دهند و به چنان اتكا به نفسی دست یابند كه بدون كمك دیگران از عهده هرگونه تكلیف درسی واگذار شده برآیند.
3 ) بچه ها باید یاد بگیرند كه زمان موجودشان را برای پروژه های بلند مدت و وظایف بزرگتر و پیچیده خود تقسیم بندی كنند.
4 ) فرزندانتان باید یاد بگیرند كه صرف نظر از آنكه والدین در منزل باشند یا خیر مسئول تمام كردن تكالیف درسی شان هستند. آنها باید بیاموزند كه غیرمسئولانه عمل كردن را در مورد تكلیف درسی نخواهید پذیرفت .
خصوصیات تكلیف مناسب از نظر تحقیقات تربیتی
مقدار تكلیف باید متعادل باشد به طوری كه ذوق و شوق دانش آموز را برای تحصیل از بین نبرد.
طول زمان انجام تكلیف متناسب با ویژگی های دانش آموزان باشد. طول زمان مناسب برای انجام تكالیف دانش آموزان ابتدایی بیشتر از یك الی دو ساعت نباشد.
تكلیف شب باید چند بعدی باشد به طوری كه مهارت های كلاسی نوشتاری كاوشگری اجتماعی عاطفی و... را پرورش دهد.
در تعیین موضوع تكلیف به علائق و استعدادهای دانش آموزان و تفاوت های فردی توجه شود. مثلا برای دانش آموزان قوی تكالیف پروژه ای و برای دانش آموزان ضعیف تكالیف امتدادی و تمرینی تعیین گردد.
تكلیف باید تا آنجا كه امكان دارد بامحیط زندگی یادگیرندگان مرتبط باشد تا آنان بتوانند از تجربه های یادگیری در موقعیت های گوناگون و درس های متفاوت استفاده كنند . « جان دیویی » 2 می گوید : « آموزش و پرورش البته امر مهمی است ولی مهم تر از آن زندگی كردن است » . بنا بر این هدف آموزش و پرورش درمرحله اول باید بهبود وضع زندگی باشد و مشق شب هم باید با زندگی كودك متناسب باشد.
تكلیف باید با رشد جسمی عاطفی و شناختی دانش آموز مرتبط باشد.